تمرین بازتوانی یا Rehab یکی از مهمترین مراحل برگشت به حرکت، تمرین و فعالیت روزمره بعد از درد، ضعف، آسیبدیدگی یا کاهش توان بدنی است. خیلی از افراد بعد از یک دوره درد کمر، زانو، شانه، آسیب ورزشی، جراحی، بیتحرکی طولانی یا حتی سبک زندگی کمتحرک، نمیتوانند مثل قبل حرکت کنند. در چنین شرایطی، شروع تمرین بدون برنامه میتواند باعث تشدید درد یا برگشت دوباره مشکل شود.
برنامه تمرین بازتوانی با هدف بازگرداندن تدریجی توان حرکتی، بهبود کنترل بدن، کاهش فشارهای اشتباه و آمادهسازی فرد برای فعالیت عادی یا ورزشی طراحی میشود. این برنامه نباید با تمرینات سنگین یا عمومی اشتباه گرفته شود؛ چون بازتوانی باید متناسب با وضعیت بدن، نوع آسیب، شدت درد، محدودیت حرکتی و هدف فرد تنظیم شود.
تمرین بازتوانی مجموعهای از تمرینات مرحلهبهمرحله است که برای کمک به برگشت عملکرد بدن بعد از آسیب، درد یا ضعف حرکتی طراحی میشود. هدف از این برنامه فقط قویتر شدن عضلات نیست؛ بلکه فرد باید دوباره یاد بگیرد بدن خود را درست کنترل کند، فشار را بین عضلات و مفاصل بهتر تقسیم کند و بدون ترس یا درد به فعالیتهای روزمره و ورزشی برگردد.
در بسیاری از موارد، بازتوانی با تمرینات اصلاحی ارتباط نزدیکی دارد. برای مثال، فردی که پس از آسیب زانو دچار ضعف و بیثباتی شده، ممکن است هم به برنامه بازتوانی نیاز داشته باشد و هم در ادامه از تمرین اصلاحی زانو استفاده کند. همین موضوع درباره کمر، شانه، لگن و ستون فقرات هم وجود دارد.
تمرین بازتوانی فقط مخصوص ورزشکاران حرفهای نیست. هر فردی که بعد از درد، آسیب یا یک دوره بیتحرکی دچار ضعف، محدودیت یا ترس از حرکت شده باشد، میتواند به برنامه بازتوانی نیاز داشته باشد.
این برنامه میتواند برای افراد زیر مناسب باشد:
در بعضی افراد، بازتوانی باید در کنار تمرین اصلاحی کمر، تمرین اصلاحی شانه یا تمرین اصلاحی لگن طراحی شود؛ چون گاهی محل درد با علت اصلی ضعف یا ناهماهنگی یکی نیست.
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد بعد از بهتر شدن درد، مستقیم سراغ تمرینات قبلی خود میرود. کم شدن درد همیشه به معنی آماده بودن بدن نیست. ممکن است درد کمتر شده باشد، اما عضلات هنوز ضعیف باشند، دامنه حرکتی کامل برنگشته باشد یا الگوی حرکت فرد هنوز اشتباه باشد.
برنامه تمرین بازتوانی باید بر اساس شرایط واقعی بدن طراحی شود. برای مثال، بازتوانی فردی که زانو درد دارد با فردی که دچار درد شانه است کاملاً متفاوت است. حتی دو نفر با مشکل مشابه هم ممکن است به دو برنامه متفاوت نیاز داشته باشند؛ چون سابقه تمرین، سن، شدت آسیب، سبک زندگی و هدف آنها فرق دارد.
در برنامه ورزشی اختصاصی، سطح شروع تمرین، میزان فشار، تعداد جلسات، ترتیب پیشرفت و زمان برگشت به فعالیت مشخص میشود. به همین دلیل، استفاده از یک برنامه عمومی و بدون ارزیابی میتواند نتیجه مطلوبی نداشته باشد.
یکی از اهداف مهم تمرین بازتوانی، کاهش احتمال برگشت آسیب است. بسیاری از افراد بعد از کاهش درد، تصور میکنند مشکل کاملاً برطرف شده و دیگر نیازی به تمرین هدفمند ندارند. اما اگر ضعف عضلانی، محدودیت حرکتی یا عدم تعادل بدن باقی بماند، احتمال آسیب دوباره بیشتر میشود.
به همین دلیل، بازتوانی باید فقط روی ناحیه درد متمرکز نباشد؛ بلکه باید ارتباط بخشهای مختلف بدن را هم بررسی کند. برای مثال، ضعف عضلات مرکزی بدن میتواند روی کمر، لگن و حتی زانو اثر بگذارد. در چنین شرایطی، تمرین اصلاحی ثبات مرکزی بدن میتواند به عنوان بخشی از مسیر اصلاح و بازگشت بهتر به حرکت در نظر گرفته شود.
همچنین اگر بدن از نظر قدرت، انعطافپذیری یا کنترل حرکتی در دو سمت تفاوت زیادی داشته باشد، استفاده از تمرین عدم تعادل عضلانی میتواند در کنار بازتوانی اهمیت داشته باشد.
در ورزشکاران، بازتوانی فقط به معنی برگشت از درد نیست؛ بلکه هدف این است که بدن دوباره برای فشار تمرین، مسابقه، تغییر جهت، پرش، فرود و حرکات تخصصی آماده شود. اگر ورزشکار بدون برنامه مناسب به تمرین برگردد، ممکن است همان آسیب دوباره ایجاد شود یا ناحیه دیگری درگیر شود.
به همین دلیل، برنامه بازتوانی ورزشکاران باید با توجه به رشته ورزشی، نوع حرکتهای تخصصی، سابقه آسیب و سطح آمادگی طراحی شود. برای ورزشکارانی که تمرینات حرفهایتری دارند، بازتوانی میتواند مقدمهای برای ورود دوباره به برنامه تمرینی ورزشکاران حرفهای باشد.
در بعضی موارد هم تمرکز برنامه روی آمادهسازی بدن برای برگشت ایمنتر به تمرین است. اینجاست که ارتباط بازتوانی با تمرین اصلاحی برای پیشگیری از آسیب بیشتر مشخص میشود.
همه افرادی که به بازتوانی نیاز دارند، ورزشکار نیستند. بسیاری از افراد به دلیل نشستن طولانی، اضافهوزن، ضعف عضلات، افزایش سن یا بیتحرکی طولانی، هنگام شروع فعالیت دچار درد، خشکی یا خستگی زودرس میشوند. در این شرایط، بدن باید مرحلهبهمرحله آماده شود.
برای این افراد، برنامه بازتوانی باید ساده، قابل اجرا و متناسب با توان بدنی باشد. هدف این نیست که فرد از همان ابتدا تمرین سنگین انجام دهد؛ بلکه باید بهتدریج اعتماد به حرکت، کنترل بدن و توان روزمره افزایش پیدا کند. در چنین شرایطی، ارتباط این برنامه با برنامه تمرینی افراد کمتحرک میتواند بسیار کاربردی باشد.
برنامه بازتوانی فقط یک لیست تمرین نیست. در یک برنامه اصولی، ابتدا وضعیت فرد بررسی میشود و سپس مسیر پیشرفت مشخص میگردد. این برنامه میتواند شامل بررسی درد، دامنه حرکتی، ضعف عضلانی، کنترل بدن، سابقه آسیب، نوع فعالیت روزانه و هدف نهایی فرد باشد.
برای بعضی افراد، هدف بازگشت به زندگی روزمره بدون درد است. برای برخی دیگر، هدف برگشت به باشگاه، ورزش حرفهای یا فعالیتهای پرتحرک است. بنابراین برنامه باید با همین هدف طراحی شود و بهتدریج از مراحل سادهتر به مراحل پیشرفتهتر برسد.
اگر بعد از آسیب، درد، جراحی، بیتحرکی یا کاهش توان بدنی هنوز احساس ضعف، محدودیت یا ترس از حرکت دارید، بهتر است به جای شروع تمرینات پراکنده، از یک برنامه اختصاصی استفاده کنید. تمرین بازتوانی زمانی نتیجه بهتری دارد که بر اساس وضعیت بدن، نوع مشکل، سطح آمادگی و هدف فرد طراحی شود.
برای دریافت برنامه تمرین بازتوانی از دکتر صالحیان، میتوانید درخواست خود را ثبت کنید تا بر اساس شرایط شما، برنامهای مرحلهبهمرحله و متناسب با نیاز بدنتان طراحی شود. این برنامه میتواند به بازگشت اصولیتر به حرکت، کاهش فشارهای اشتباه، بهبود عملکرد بدن و آمادهسازی بهتر برای فعالیت روزمره یا ورزشی کمک کند.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.